درس شمارهٔ 8
امروز آغاز کشیدن زایچه را میآموزیم. همهٔ شما میدانید زایچهٔ کامل چه شکلی دارد؛ با این درس تصویر زایچه را میفرستم که شمارهٔ 16 خانهٔ آن در آن نوشته شده است. با این شمارهها خانهها را میشناسید، چون نام خانهها را به ترتیب شماره به یادتان سپردهام. 16 شکل هم بر همین شمارههاست: خانهٔ اصلی شکل شمارهٔ 1 خانهٔ شمارهٔ 1 زایچه است و به همین ترتیب از 1 تا 16 هر کدام در خانهای از زایچه مسکن دارد. هر شکل در مسکن خود از همه نیرومندتر است.
برای کشیدن زایچه، اشکال چهار خانهٔ نخست به دست آورده میشوند؛ این اشکال را امهات (مادران) مینامند. آنها را میتوان با قرعهٔ رمل یا با پرسیدن عدد از پرسنده به دست آورد.
میدانید که رمل روی هم 16 شکل دارد.
در قرعهٔ رمل این اشکال آماده دیده میشوند و همانگونه در چهار خانهٔ نخست زایچه گذاشته میشوند.
ولی از عددهای گفتهشده باید اشکال را استخراج کرد. روش این است: اگر پرسنده عددی از 1 تا 16 بگوید، شکلِ همان عدد مستقیم گرفته میشود. اگر عدد از 16 بزرگتر باشد، بر 16 بخش میشود و شکلِ باقیمانده گرفته میشود. به همین روش اشکال امهات از چهار عدد گفتهشده به دست میآید.
مثلاً کسی عدد 53 را گفت.
53÷16
خارجقسمت 3 و باقیمانده 5 شد؛ اکنون شکل پنجم، یعنی قبض الخارج، را میگیریم.
به همین روش هر چهار عدد را بر 16 بخش کنید و اشکالِ باقیماندهها را به ترتیب در چهار خانهٔ نخست زایچه بگذارید. اشکال امهات به دست آمد. اگر عددی درست بر 16 بخش شود، باقیمانده صفر است و صفر یعنی شکل شمارهٔ 16، یعنی جماعت.
وقتی مردم این کار را با ماشینحساب دیجیتال انجام میدهند، نمیفهمند باقیمانده را چگونه به دست آورند؛ پس
برخی شکل را از عددِ پس از ممیز میگیرند؛ این روش صددرصد نادرست است.
به شما میگویم که شمارهٔ شکل را با ماشینحساب چگونه به دست آورید.
مثلاً با تقسیم 53 بر 16 در ماشینحساب، 3.3125 به دست میآید.
اکنون 0.3125 را کنار بگذارید و تنها 3 را در 16 ضرب کنید.
ضرب 3 در 16 پاسخ 48 داد.
اکنون 48 را از 53 کم کنید؛ پاسخ 5 است. 5 باقیماندهٔ شماست و شکلِ همین عدد گرفته میشود.
آن 0.3125 یکشانزدهمِ همین 5 بود.
اگر 0.3125 را هم در 16 ضرب کنید پاسخ 5 میشود؛ ولی گاهی ماشینحساب پاسخی با خطا میدهد که شما را به دردسر تازه میاندازد، پس این روش هم نادرست است.
دوستان، تا اینجا بیگمان روش به دست آوردن چهار شکل نخست را فهمیدهاید. بقیهٔ اشکال زایچه از دل همین چهار شکل بیرون میآیند.
جدولی آسان برای به خاطر سپردن اشکال، همراه با جهت و جنس